Con đường hỗ trợ các vận động viên khuyết tật từ các kiến thức của nhà vật lý trị liệu

Trường đại học Tokyo Metropolitan , nhà vật lý trị liệu, phó giáo sư

Shida Nami

Tokyo Olympic 2020 đang gần đến, những sự quan tâm cho thi đấu của người khuyết tật ngày càng tăng cao. Trong đó là bóng rổ xe lăn, từ lần tổ chức đầu tiên năm 1960 đã trở thành bộ môn thi đấu nổi bật tại thế vận hội mùa hè. Các vận động viên bị chấn thương tủy sống hoặc khuyết tật chi dưới sử dụng xe lăn để thi đấu với luật lệ như bóng rổ bình thường. Trong cuộc chiến mãnh liệt và tốc độ đó có một người phụ nữ nổi bật, đó là nhà vật lý trị liệu đã hỗ trợ thể thao khuyết tật từ thưở sơ khai. Chúng tôi đã phỏng vấn bà Shida Nami, hiện tại đã trở thành phó giáo sư đại học hướng dẫn vật lý trị liệu, vừa tuôn chảy nhiệt huyết của mình để thúc đẩy thể thao cho người khuyết tật.

Lý do chính là hình ảnh thiếu niên bị cắt mất chân nhưng vẫn chơi thể thao.

Bà Shida muốn phấn đấu trở thành nhà vật lý trị liệu là từ thời kỳ học trung học phổ thông. Nhờ có sự tiến cử trong bóng rổ đã nhập học vào trường rất mạnh. Khi đang phấn đấu vào đội chuyên nghiệp thì đã rơi nước mắt khi bị chấn thương đầu gối, nhớ lại thời kỳ đó cảm thấy bất an về tương lai của mình với tư cách là một vận động viên.
“Ngẫu nhiên tôi đã nhìn thấy trận đấu bóng rổ xe lăn và đã bị mê hoặc. Dù cho có bị tàn tật nhưng không ngờ trận đấu có thể hấp dẫn đến vậy. Tôi đã phấn khích và cho rằng không có môn thể thao nào hồi hộp như thế này. Ngoài ra khi nhìn thấy chương trình có cậu bé dù bị cắt chân vẫn chơi thể thao, đó chính là lý do lớn đối với tôi. Khi nhìn thấy nhà vật lý trị liệu hỗ trợ cho cậu bé, tôi đã muốn thử làm công việc này. Từ đó không phải hướng tới là vận động viên, tôi đã hướng tới con đường trở thành nhà vật lý trị liệu.”

Nhà vật lý trị liệu, tức là làm công việc hỗ trợ sự duy trì và phục hồi của các chức năng vận động sử dụng các liệu pháp vận động và vật lý trị liệu đối với người bị dự đoán là phát sinh tàn tật về thân thể do bệnh tật hoặc tai nạn. Trường hợp bị tàn tật không phải do bẩm sinh như do tai nạn v.v. thì để hồi phục về tâm lý có thể sẽ mất thời gian, để trở nên gần gũi về trái tim nên cũng được gọi là PT (Physical Therapist). Có chứng chỉ trình độ quốc gia, học từ 3 năm trở lên ở trường đào tạo là có thể có tư cách đi thi. Sau khi nhận được chứng chỉ thì có nhiều trường hợp làm việc ở bệnh viện, cơ sở phục hồi, cơ sở liên quan tới bảo hiểm điều dưỡng chăm sóc, v.v., gần đây tăng nhiều trường hợp có thể cống hiến như là một thành viên của đội hỗ trợ vận động viên.

Sau khi luyện tập thì có thể giúp đỡ vận động viên hồi phục mệt mỏi, và cả các thao tác xoa bóp mát xa để nâng cao trạng thái. ※Ảnh là do phó giáo sư Shida cung cấp.

Đồng hành cùng đại hội bóng rổ xe lăn trẻ rung động trái tim

Bà Shida khi ở cơ sở phục hồi, với tư cách là nhân viên tình nguyện đã hỗ trợ một cách mạnh mẽ cho đội bóng rổ xe lăn trong cơ sở. Tuần 3 ngày với trạng thái cơ thể mệt mỏi sau giờ làm việc, đi tới nhà thể dục thể thao. Tại đó thì bảo trì cơ thể cho các vận động viên, lưu ý tới việc quản lý rủi ro. Tiến hành các biện pháp hướng dẫn cần thiết như là biện pháp cho phần lưng bị loét do lưng tiếp xúc chặt với phần tựa lưng của xe lăn, điều hòa thân nhiệt cho vận động viên bị khiếm khuyết mà không thể toát ra mồ hôi, v.v. Nhân viên có ít nhưng lành nghề. Từ việc nhặt bóng lúc luyện tập tới việc đồng hành khi đi thi đấu xa đều nắm vững thành thạo.

“Tôi đã trưởng thành rất nhiều sau khi nhận được kích thích đa dạng từ nhiều tình huống. Trong số đó kỷ niệm sâu đậm nhất là năm 2005 tại “giải trẻ U23 ở giải vô địch thế giới” đội bóng tôi hỗ trợ đã lần đầu tiên được giải 2. Thời gian đó tôi cũng tham gia vào việc đào tạo các vận động viên bóng rổ xe lăn thế hệ mới.

Một mặt, các đội trực thuộc đã cố gắng để phấn đấu chiến thắng trong giải vô địch Nhật Bản. Tuy nhiên, hàng năm đều thất bại giữa chừng một cách đáng tiếc. Tôi cảm thấy thời kỳ rung động trái tim nhất là lúc thấy mọi người vừa nghĩ rằng “Chao ôi, năm nay lại không được rồi” vừa ngẩng mặt nghĩ “Lại cố gắng cho năm tới thôi.”

Đội bóng hỗ trợ đã nhận được giải từ giải thi đấu tuyển chọn toàn quốc (phó giáo sư Shida là người thứ 2 phía trái của hang sau). ※Ảnh do phó giáo sư Shida cung cấp.

Từ đó dần dần thì đã được yêu cầu hợp tác từ rất nhiều đoàn thể thi đấu các môn thể thao cho người khuyết tật, trong số đó đối mặt với điều đó là rào cản dày với nội dung “làm sao tại Nhật Bản các môn thể thao cho người khuyết tật lại khó thâm nhập phổ biến tới như vậy”. Do đó tôi đã muốn học về quản lý thể thao và học lên cao học buổi tối dành cho người đi làm. Sau khi tốt nghiệp cao học, tôi muốn mở rộng phạm vi hoạt động của mình nên nghỉ việc tại cơ sở phục hồi, và chuyển đến công việc hiện tại.

“Tôi đã nghĩ rằng muốn những người khuyết tật cảm nhận được vận động ở gần mình như những người khỏe mạnh cảm nhận được vận động gần mình. Bằng việc tham gia vào những cách khác với những cách từ trước tới nay mà hướng tới một xã hội mọi người đều có thể vận động một cách dễ dàng, tôi đã bước thêm một bước mới.”

Tương lai của thể thao và nhà vật lý trị liệu như việc dự phòng điều dưỡng chăm sóc

Bà Shida đã là một giáo viên đại học từ 13 năm nay. Bà nói rằng bà cảm thấy rằng xu hướng của thế giới đối với thể thao cho người khuyết tật thay đổi dần dần kể từ khi quyết định Thế vận hội Tokyo 2020.

“Tôi đã luôn luôn bị nói rằng "bạn đang làm điều đó cho đến bao giờ". Tuy nhiên, tôi cho rằng sự thiếu hiểu biết như vậy có lẽ cũng đã thay đổi. Xã hội đã hiểu sâu hơn về các trận thi đấu trình độ cao của các vận động viên khuyết tật thực hiện và cho dù là thể thao người khuyết tật thì các trận thi đấu được yêu thích tập trung nhiều khán giá cũng đã xuất hiện. Nhưng mặt khác, cảm tưởng một cách thẳng thắn thì vẫn chưa trở thành “xã hội mà ai cũng thích thú với việc vận động hàng ngày” kể cả với những người khuyết tật nghiêm trọng và người già v.v.

Trong khi đó, hiện có hơn 100.000 nhà vật lý trị liệu. *Những nhà vật lý trị liệu chúng tôi thử dừng lại và suy nghĩ về những gì có thể làm. Trong những năm gần đây, những liên quan đến công việc trong lĩnh vực điều dưỡng chăm sóc theo quan điểm của “dự phòng” và các môn thể thao với sự hỗ trợ của vận động viên bắt đầu được chú ý. Tôi suy nghĩ hi vọng có thể đưa ra nhiều để xuất hơn nữa để đưa việc vận động trở nên vui vẻ gần gũi khi mà bây giờ có nhu cầu kéo dài tuổi thọ khoẻ mạnh hướng tới thời kỳ có cuộc sống 100 năm.

Ví dụ, hoạt động golf rất thích hợp với người bị liệt nửa người hay người già, vì vậy hãy thử chơi và đánh bóng đi và đánh target bird golf (một loại golf mini). Ngoài các dịch vụ điều dưỡng chăm sóc ngoại trú tại các cơ sở điều dưỡng chăm sóc, như là tạo một cộng đồng quán rượu nơi mọi người có thể dễ dàng tụ tập. Tôi nghĩ rằng người cao tuổi có thể cần kích thích như hưng phấn và cảm giác nhói khi xem thể thao.”

* Tính đến thời điểm cuối tháng 3 năm 2019, số thành viên Hiệp hội Vật lý trị liệu Nhật Bản (pháp nhân đoàn thể công ích) là dưới 120.000 người

Hi vọng có thể bình thường khi bị chế giễu rằng “Quá kém”

“Mặc dù mong muốn mọi thứ gần gũi và bình thường hơn, nhưng chúng tôi luôn có cảm giác hoàn toàn riêng biệt khác với mình và không muốn tiếp cận bất cứ điều gì chúng tôi không biết. Điều dưỡng chăm sóc hay hỗ trợ người khuyết tật cũng giống như vậy. Mọi người đều giữ khoảng cách và e ngại "Nên cất tiếng gọi hay là không được”. Mặc dù bản thân mình khong tham gia trực tiếp nhưng nếu có một người đang chăm sóc hay được chăm sóc hoặc có người bị khuyết tật ở gần mình thi có thể có cơ hội để biết cách chính xác để tiếp xúc như "Ồ, trong trường hợp này thì cần thiết điều này." Trước hết, tôi cho rằng điều quan trọng là phải gần gũi.

Trường hợp thể thao cho người khuyết tật, vẫn chưa phải là tình huống mà những người đã đi xem chế giễu thoải mái. Khán giả vỗ tay và gật đầu "Được rồi!". Tôi nghĩ rằng nếu người ta gạt bỏ được hết độ tỉnh táo đến mức có thể chế giễu thì nó sẽ là một cảnh tượng rất bình thường.

Ngay từ ban đầu, các môn thể thao là sự thưởng thức những gì “không thể” được quyết định bởi quy tắc. Bóng chuyền không được làm rơi bóng và bóng bầu dục không được đưa bóng về phía trước. Các hạn chế làm tăng sự hấp dẫn của trận đấu. Trong trường hợp bóng đá mù, bởi vì “không thể nhìn thấy” nên sẽ đeo kính bảo hộ. Giống như trò chơi tách dưa hấu, việc che mắt lại tạo cho trò chơi có cảm giác thú vị. Chúng giống nhau. Các môn thể thao cho người khuyết tật đều có quy tắc được nghiên cứu kỹ càng, vì vậy tính chất chiến lược cao của thể thao cho người khuyết tật là một trong những điều hấp dẫn thực sự khi xem trận đấu. Tôi mong muốn một ngày không có cảm giác tiêu cực hoặc tích cực quá mức như một niềm vui mới, và sẽ được chấp nhận như một điều quen thuộc hàng ngày.”

(Hợp tác phỏng vấn: Machi Asei)