Thay đổi nghành điều dưỡng chăm sóc vốn hay có xu hướng bị đóng lại, phương thức làm việc “sự nghiệp song song” là gì?

Có rất nhiều người lo lắng về cuộc đời và công việc, cảm thấy mất phương hướng, ví dụ như “Không có động lực cho công việc hiện tại”, “Có quan tâm tới làm hai việc một lúc nhưng làm như thế nào thì không biết” v.v. Do đó, như là một lựa chọn cho “Công việc×Cuộc đời”, khác với “làm hai việc một lúc” chỉ chú trọng thù lao, hay khác với làm việc phụ, phong cách làm việc “sự nghiệp song song” đang được chú ý đến. Chúng tôi đã hỏi về sự đa dạng của ngành nghề điều dưỡng chăm sóc cũng như các khả năng mở rộng sự nghiệp song song, với bà Takase Hisako vừa là quản lý chăm sóc tại hiện trường điều dưỡng chăm sóc, vừa chủ trì “Cà phê kaigo tạo ra tương lai”, và ông Hiro Yuki, người chủ trì tổ chức pháp nhân NPO “danh thiếp thứ hai” đề xuất phong cách làm việc “danh thiếp thứ hai” ngoài danh thiếp của nghề chính còn có danh thiếp cá nhân nhằm nỗ lực tạo ra xã hội tốt hơn.

Bà Takase (trái) và ông Hiro (phải) đều nói về tầm quan trọng của “làm việc mang tính chủ thể”.

––Xã hội luôn đòi hỏi “làm việc có động lực”, nhưng mà trong cuộc sống hang ngày thì có đôi khi khó cảm nhận được “động lực” hay “sống đầy năng lượng”. Đặc biệt là khi liên quan tới việc điều dưỡng chăm sóc, làm thế nào để thể hiện động lực cũng như niềm vui trong công việc?

Takase: Có nhiều người ngành nghề điều dưỡng chăm sóc tham gia “Cà phê kaigo (※1)” do tôi chủ trì là họ nghĩ rằng muốn bước một bước lên phía trước là chính mình. Trong đó số nhiều là những người ở độ tuổi ba mươi, bốn mươi, chưa nhìn thấy tương lai sau này và đang muốn tìm kiếm sự nghiệp tiếp theo. Bản thân tôi cũng là một người như vậy nên rất hiểu cảm xúc đó.

※1 Cà phê kaigo … là viết tắt của“Cà phê kaigo tạo ra tương lai”. Từ các chủ đề liên quan tới điều dưỡng chăm sóc, là nơi có thể tự do nói những suy nghĩ mà không cần quan tâm tới chức danh hay địa vị, cũng là nơi tạo ra cơ hội để bước một bước lên phía trước, được thành lập năm 2012. Cà phê kaigo được thành lập dựa trên các khái niệm như là “Muốn ngành nghề điều dưỡng chăm sóc được khỏe mạnh”, “Muốn thay đổi hình ảnh về ngành nghề điều dưỡng chăm sóc”. Hiện tại, từng địa phương đang được tổ chức các cộng đồng như là cà phê kaigo.

––Tại sao bà Takase lại bắt đầu “Cà phê kaigo”?

Takase: Tôi đã muốn tạo ra một nơi mà mọi người có thể tự do nói chuyện về ngành nghề điều dưỡng chăm sóc mà không cần quan tâm tới chức danh hay địa vị. Bản than tôi làm nghề điều dưỡng chăm sóc cũng khó mà có thể thể hiện ra ngoài, cũng như không có cơ hội để biết về thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, thông qua nơi có thể nói về những suy nghĩ, những khả năng đã bị bỏ qua cho tới nay hay ngủ yên trong bản thân mình được đánh thức dậy, và có thể bước thêm một bước lên phía trước. Ví dụ như, để nâng cao ngành điều dưỡng chăm sóc lên, được cho rằng chỉ có các lựa chọn như tích lũy kinh nghiệm trở thành nhà quản lý, hay làm công việc chuyên quản lý chăm sóc. Tuy nhiên, qua đối thoại có thể nhận ra có rất nhiều các lựa chọn khác.

Hiro: Tôi nghĩ rằng không chỉ riêng ngành điều dưỡng chăm sóc mà rất nhiều các ngành nghề khác đều mang những vấn đề tương tự như vậy. Trong tình hình đó, các doanh nghiệp cũng bắt đầu nhận ra việc nên dám để nhân viên ra ngoài ngành nghề của mình. Xu hướng đã được thiết lập là không giữ nhân viên bó buộc trong tổ chức, để họ đi ra ngoài thì có thể thúc đẩy tăng trưởng, và khi quay lại công ty có thể tạo ra các giá trị.

––Xuất hiện tại nơi mà khác với nơi thường xuất hiện, liệu có chuyển biến gì không?

Takase: Việc tập trung vào một công việc cũng quan trọng, nhưng việc có nhiều nơi khác nhau sẽ giúp cho nhìn nhận một cách khách quan hơn. Nếu chỉ đóng lại trong thế giới của điều dưỡng chăm sóc, khi đã bị thấm sâu vào rồi, thì không thể nhìn ra vấn đề “Chỗ này không ổn”. Bằng việc biết về thế giới bên ngoài, có thể nhận ra và phát hiện ra rằng “Làm như thế này thì nhân viên điều dưỡng chăm sóc hay người cần điều dưỡng cũng sẽ thoải mái”. Thêm nữa, nếu mà chỉ có một nơi thôi, thì sẽ ngột ngạt khó chịu, rất dễ bị áp lực về tinh thần.

Hiro: Đúng vậy. Có rất nhiều điều “hiển nhiên” trong ngành điều dưỡng chăm sóc nhưng khi ra bên ngoài sẽ khác. Những người nhận ra điều đó là những người có thể thay đổi được ngành điều dưỡng chăm sóc. Thêm nữa, việc xuất hiện tại nơi khác với nơi vẫn xuất hiện cũng là cơ hội để chạm tới các giá trị quan đa dạng. Điều đó chắc chắn sẽ là cơ hội để định nghĩa lại trong bản thân mình tại sao lại muốn làm điều dưỡng chăm sóc, hay muốn làm công việc điều dưỡng chăm sóc như thế nào. Trên cơ sở đó, nếu có thể lựa chọn, thì thật tốt nếu tự mình lựa chọn thiết kế công việc điều dưỡng chăm sóc, công việc ngoài công việc điều dưỡng chăm sóc, thêm nữa là cuộc sống bao gồm gia đình.

Takase: Quả đúng là nếu mà bản thân mình lựa chọn, có mang ý thức của người trong cuộc, những người gặp phải những điều như vậy có thể tiếp tục một cách lâu bền. Nếu có thể gặp phải điều mà mình có thể nghĩ là mình muốn làm, thì sẽ rất đầy năng lượng. Nếu ý thức rằng “Chỉ có lựa chọn như thế này thôi” hay “Không còn cách nào khác do đã được ai đó lựa chọn” thì sẽ chỉ nghĩ rằng đó là việc của người khác, nhiều trường hợp sẽ không tiếp diễn được lâu.

Bằng việc ý thức người trong cuộc, có thể kết nối với xã hội.

Ông Hiro thông qua “NPO danh thiếp thứ hai”, hỗ trợ bước đi đầu tiên cho sự nghiệp song song. (Cung cấp ảnh/ NPO danh thiếp thứ hai)

––NPO Danh thiếp thứ hai của ông Hiro (※2) ai là người mang danh thiếp thứ hai?

※2 Danh thiếp thứ hai…Dựa vào khái niệm “Danh thiếp thứ hai” để đề xướng mô hình kết nối nhân viên công ty với NPO, vừa thúc đẩy sự chuyển biến, phát triển của nhân viên công ty, vừa hỗ trợ đồng thời sự phát triển của các khu vực xã hội (bao gồm các tổ chức phi lợi nhuận và có lợi nhuận nhằm mục đích giải quyết các vấn đề của xã hội), xí nghiệp. Bên cạnh thực thi “Dự án hỗ trợ” tạo cơ hội cho việc có danh thiếp thứ hai, còn có liên kết với xí nghiệp, hành chính trong nỗ lực tạo ra môi trường dễ dàng hơn trong việc có danh thiếp thứ hai. Được thành lập năm 2009.

Hiro: Bên cạnh tấm danh thiếp thứ nhất từ nghề nghiệp chính, “danh thiếp thứ hai” được đặt vị trí dựa trên danh thiếp cá nhân trong nỗ lực tạo ra các giá trị xã hội. Thông thường thì được gọi là “sự nghiệp song song”. Cho tới nay nghề phụ được coi là vì mục đích thù lao, danh thiếp thứ hai chính là biện pháp để biểu thị giá trị quan xã hội từ bản thân mình, cũng là cơ hội để trưởng thành bản thân. Có không ít người bên cạnh nghề chính, cũng muốn làm các hoạt động có điểm tiếp xúc với xã hội nhưng mà làm thế nào để bắt đầu thì không biết, hay làm hoạt động nào phù hợp với mình cũng không biết. Tại NPO danh thiếp thứ hai, các nhân viên công ty sẽ lập các đội, trong vòng hạn định 3 tới 4 tháng sẽ thực thi các dự án trong nỗ lực thúc đẩy các công tác như NPO v.v. Ủng hộ bước đầu trong sự nghiệp song song bằng việc thử dùng danh thiếp thứ hai, hay thông qua việc tham gia các dự án đồng cảm.

––Thực tế là những người có tấm danh thiếp thứ hai thì đã có chuyển biến gì không?

Hiro: Có nhiều người thấy rằng “Giá trị quan đã thay đổi”. Nhờ vào việc chạm vào giá trị quan và nhiệt huyết của người trong NPO hay thành viên trong đội mà trở nên có thể định nghĩa lại một cách tự nhiên hơn giá trị quan của bản thân mình, điều mà đã có xu hướng mất đi trong công việc thường xuyên. Mình là ai, mình muốn thực hiện gì trong xã hội, những điều đó nếu bắt đầu được trở nên rõ ràng, thì không phải do nhận được của ai, hay được quyết định bởi ai mà có thể lấy được quyền sở hữu cuộc đời của chính mình. Tôi nghĩ rằng cuộc đời mà việc mình nghĩ rằng “Muốn làm thế này” có thể tự mình chọn lựa sẽ phong phú, và rất tuyệt vời.

Takase: Sẽ có cảm giác là sống bằng bản thân mình. Do bản thân mình lựa chọn và có thể làm mọi thứ, và như vậy những việc muốn làm sẽ đến liên tục.

Hiro: Những việc muốn làm đó, cho tới bây giờ thì chỉ có thể thực hiện trong một công việc thôi, nhưng cách nghĩ đó là trong sự nghiệp song song không nhất thiết phải bó buộc vào trong một công việc. Tôi nghĩ rằng khi lựa chọn và nỗ lực “điều mà mình muốn làm”, thì mang ý thức của người trong cuộc và có thể làm việc một cách tràn đầy năng lượng và có thể cảm nhận được động lực.

––Dường như gây ảnh hưởng tốt tới xunh quanh nhỉ.

Takase: Nếu có điểm mạnh nhận được từ bên ngoài, thì có thể đối diện với hiện trường điều dưỡng chăm sóc bằng cách nhìn mới. Nếu có vài nơi dành cho bản thân mình thì có thể làm việc một cách đầy năng lượng.

Nếu không nói gì thì sẽ không có gì xảy ra…Cần thiết phải có hành động từ bản thân mình.

Bà Takase bằng “Cà phê kaigo”, đang đề xuất rất nhiều nơi mà những người tham gia có thể đối thoại với nhau (Cung cấp ảnh/ Cà phê kaigo).

––Vốn dĩ đối với những người không tìm thấy điều muốn làm thì được đưa ra lời khuyên như thế nào?

Hiro: Đầu tiên, tôi nghĩ rằng đó là việc bước ra và làm thử tại một nơi khác với công việc và phạm vi cuộc sống của mình. Khi thoát ra khỏi các thói quen, nếu mà có những kích thích hay những gặp gỡ mà chưa từng nghĩ đến thì có thể gắn với sự phát hiện bản thân mình mà từ trước tới nay chưa nhận ra, hay phát hiện điều mà mình muốn làm.

Takase: Tôi nghĩ rằng nên bắt đầu từ việc hành động từ bản thân mình để tham gia nếu có chỉ một chút quan tâm. Hoặc là tốt thì có thể gặp được người mà muốn cùng làm điều gì đó. Từ đó có khả năng những điều mới sẽ nảy sinh. Tôi nghĩ rằng vì vậy nên những nơi như “Danh thiếp thứ hai” và “Cà phê kaigo” mới xuất hiện.

––Đầu tiên quan trọng là hành động, có phải không ạ.

Takase: Đại khái là nếu mà từ bản thân mình không ra thì từ phía kia cũng sẽ không tới. Tuy nhiên, sự thực là để kết nối hai thứ khác nhau cũng cần có sự nhạy bén. Do vậy, tôi nghĩ rằng từ bây giờ ngành điều dưỡng chăm sóc cũng cần có năng lực đề xuất cũng như năng lực hình dung tưởng tượng. Có nhiều người thiếu năng lực trình bày “Tôi muốn làm điều như thế này”. Khi đến với “Cà phê kaigo”, nếu năng lực giao tiếp có được bằng việc nói chuyện trước mọi người, thì có thể sẽ dễ nói chuyện hơn với cấp trên về những suy nghĩ còn nghi vấn hay những điều muốn đề xuất.

Hiro: Bằng việc nói ra thì ý kiến của mình cũng được sắp xếp lại, và từ phản ứng của người được truyền đạt, ta cũng sẽ học được đúng không nhỉ.

Takase: Nếu mà không ổn thì có thể do cách truyền đạt của mình không tốt, hay sẽ nhận ra là mình vẫn chưa xây dựng mối quan hệ tin cậy với người này. Không nói gì thì sẽ không truyền đạt được gì…Điều đó được lặp đi lặp lại.

Không có giới hạn cho khả năng kết hợp “Điều dưỡng chăm sóc × ○○” mới mẻ

Ông Hiro nới “Từ giờ những nỗ lực như “Điều dưỡng chăm sóc × ○○” sẽ xuất hiện nhiều”

––Ông Hiro khi từ phía ngoài nhìn vào, có nghĩ rằng điểm nào mà ngành điều dưỡng chăm sóc nên thay đổi không?

Hiro: Tôi nghĩ rằng ngành điều dưỡng chăm sóc là một trong những ngành mà chưa áp dụng các công nghệ gần đây, cũng như chưa tiến triển những nỗ lực mới ngoài ngành. Mặt khác, để giải quyết việc thiếu nhân lực trong ngành điều dưỡng chăm sóc, và hơn nữa để thực hiện điều dưỡng chăm sóc với chất lượng cao hơn, thì xuất hiện những người định mang vào những tư tưởng mới. Ví dụ như ứng dụng AI tạo ra kế hoạch chăm sóc, điện tử hóa hơn nữa việc quản lý thể trạng và dinh dưỡng bằng các cảm biến tiến hóa, đang được bắt đầu thực hiện. Chắc chắn là ngành điều dưỡng chăm sóc từ giờ sẽ có các kết hợp như “Điều dưỡng chăm sóc × 〇〇” và sinh ra những nỗ lực giải quyết các vấn đề của điều dưỡng chăm sóc. Tôi nghĩ rằng sẽ đòi hỏi những nỗ lực trong việc tiếp cận những cái mới.

Takase: Tôi cũng nghĩ rằng điều dưỡng chăm sóc có thể phát huy trong mọi lĩnh vực. Vì đó là thứ gắn bó khăng khít với cuộc sống. Có thể nói rằng đó là phạm trù có thể liên kết tất cả các lĩnh vực trong xã hội siêu lão hóa này. Vì vậy tôi nghĩ rằng thực tế là sẽ cần trong mọi nơi.

Hiro: Từ vị trí của doanh nghiệp, để triển khai những kỹ thuật mới mà hiện trường cần, thì cần thiết phải truyền đạt được những khó khăn tại hiện trường. Thêm nữa, để làm thế nào những sản phẩm triển khai, những dịch vụ trở thành cái thật cần thiết thì muốn có những gợi ý từ hiện trường. Vì vậy, việc biết về hiện trường điều dưỡng chăm sóc, là việc rất có giá trị.

––Thật là tốt khi mà người trong nghề điều dưỡng chăm sóc không từ bỏ vì ở một nơi đóng kín mà nhận thấy rằng có rất nhiều sự liên kết và truyền tín hiệu đó đi nhỉ.

Takase: Để tìm được “○○” của “điều dưỡng chăm sóc × ○○”, điều quan trọng là phải có tầm nhìn về loại điều dưỡng chăm sóc mà bạn muốn làm. Nếu bạn có thể giương lá cờ của mình ở đó, thì những người có sự quan tâm sẽ tập hợp tới. Để làm được điều đó, bạn cần ra ngoài để tìm nó, và bạn cần có sự nhạy bén kết nối điều dưỡng chăm sóc và ○○, nên tôi muốn bạn sử dụng "Kaigo Cafe" để trau dồi nó. Vì trên thực tế, có những trường hợp chúng tôi sử dụng chuyên môn của mình theo hình thức hợp tác với các công ty bình thường.

Khuyến khích của “điều dưỡng chăm sóc” như một sự nghiệp song song

“Tôi muốn tạo ra một xã hội nơi chúng ta có thể “chăm sóc” lẫn nhau, mà không phải để ý về cái tên “nghề điều dưỡng chăm sóc”, Bà Takase nói.

––Ông bà có lời khuyên nào dành cho những người bắt đầu việc điều dưỡng chăm sóc như một sự nghiệp song song không?

Takase: Trước hết, tôi nghĩ rằng cần phải xác định rõ bản thân muốn làm việc như thế nào, mức độ mình muốn liên quan hay loại hình điều dưỡng chăm sóc như thế nào thì mình có thể làm được. Theo tôi thật là tốt khi mình đến tham quan học tập một cơ sở hay văn phòng mà mình quan tâm, và nhìn bằng mắt thật xác nhận mình có thể làm hay không.

Hiro: Dân số trên 65 tuổi được cho là đạt gần 40 triệu dân vào năm 2040. Định nghĩa về nghề điều dưỡng chăm sóc, điều dưỡng chăm sóc cần thiết và hỗ trợ cần thiết còn hạn hẹp, nhưng khi suy nghĩ rộng ra một chút thì công việc của điều dưỡng chăm sóc là hỗ trợ những người có những hạn chế về hành vi. Ngược lại, tôi cho rằng kiến thức mà nghề điều dưỡng chăm sóc có không chỉ dành cho những người được cho là điều dưỡng chăm sóc cần thiết hay hỗ trợ cần thiết theo chế độ, mà còn được sử dụng rộng rãi hơn. Công việc của điều dưỡng chăm sóc có lẽ cũng một điều thú vị để tham gia vào một ngành nghề có sự thay đổi, và vì hình thức điều dưỡng chăm sóc sẽ xuất hiện rất đa dạng, nên dường như tự bản thân hình thức của điều dưỡng chăm sóc có lẽ sẽ biểu hiện cũng dễ dàng hơn so với trước đây phải không nhỉ?

Takase: Từ “Chăm sóc” có lẽ hay hơn so với điều dưỡng chăm sóc. Điều quan trọng là hỗ trợ lẫn nhau, chứ không phải những người làm cho và người nhận. Ngoài ra, cho dù nói là nghề điều dưỡng chăm sóc, nhưng cũng có nhiều loại nghề nghiệp khác nhau. Bởi vì có nhiều cách để liên quan, nên bạn có thể tận dụng các nghề nghiệp khác mà bạn đã xây dựng cho tới bây giờ. Điều dưỡng chăm sóc không phải là một nghề đặc biệt và thông thường thì mọi người đều thay đổi cách nói về điều dưỡng chăm sóc. Việc cùng nhau giải quyết “các vấn đề khó khăn” xảy ra trong khu vực cũng là điều dưỡng chăm sóc . Bằng cách tăng cơ hội cho những người có kiến thức chuyên môn hoà nhập vào khu vực một cách tự nhiên không rào cản và tận dụng sức mạnh của họ, chắc chắn giúp nâng cao động lực, thúc đẩy ngành nghề chuyên môn và tạo ra khu vực nơi mà mọi người có thể sống yên tâm. Tôi hy vọng chúng ta có thể tăng ngành nghề có thể kết nối với thế giới bên ngoài, và hy vọng rằng chúng ta có thể hỗ trợ điều đó.

(Phỏng vấn và bài viết / Tominaga Reina Ảnh / Shimobayashi Ayako 2020.01.17)